Tarım arazilerinde madencilik, enerji santralleri (RES, GES) ve diğer tarım dışı faaliyetlerin yürütülmesi, 4 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümlerine tabidir.
Bu faaliyetler için gerekli mevzuat ve izin süreçleri aşağıda detaylandırılmıştır:
1. Madencilik Faaliyetleri İçin Gereklilikler
Tarım arazilerinde madencilik faaliyetleri yapılabilmesi için belirli şartların yerine getirilmesi zorunludur:
- Kamu Yararı Kararı: Madencilik faaliyetleri için ilgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış olması gerekir.
- Alternatif Alan Bulunmaması: Faaliyetin gerçekleştirileceği alana alternatif bir yer bulunmadığının saptanması şarttır. Ancak genel kural olarak; petrol, doğal gaz ve belirli gruplar dışındaki maden arama ve çıkarma faaliyetleri için, doğada bulunduğu yerlerin sınırlı olması nedeniyle alternatif alan aranmadığı kabul edilir.
- Toprak Koruma Projesi: Faaliyetlerin çevre tarım arazilerine zarar vermemesi için bir toprak koruma projesi hazırlanması ve buna uyulması zorunludur.
- Eski Hale Getirme Taahhüdü: Maden işletenler, faaliyet süresi sonunda araziyi eski vasfına getireceklerine dair noter onaylı taahhütname (Ek-8) vermekle yükümlüdürler.
- Büyük Ovalarda Durum: Büyük ova koruma alanlarında maden arama faaliyetleri için Kurulun uygun görüşü, toprak koruma projesine uyulması ve Bakanlık izni gereklidir.
2. Enerji Santralleri (RES ve GES) İzinleri
Yenilenebilir enerji yatırımları için izin süreçleri arazinin niteliğine göre değişiklik gösterir:
- Genel Şartlar: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) talebi üzerine yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı için Bakanlık tarafından izin verilebilir. Yenilenebilir enerji santralleri ve iletim hatları için faaliyetin yerinde yapılma zorunluluğu nedeniyle alternatif alan ve tarımsal arazi kullanım bütünlüğü aranmaz.
- Güneş Enerji Santralleri (GES) Özel Kuralı: Müstakil GES kurulacak alanın arazi sınıfının mutlaka “kuru marjinal tarım arazisi” olması zorunludur. Bu sınıf dışındaki arazilerde yapılan GES talepleri Toprak Koruma Kurulu gündemine dahi alınmaz. Hibrit santrallerde de eklenen GES kısmının kuru marjinal olması şarttır
- Tarımsal Amaçlı GES: Seraların çatısında, tarımsal yapıların müştemilatı olarak veya sadece sulama amaçlı kurulan GES’ler “tarımsal amaçlı yapı” olarak kabul edilir. Bu tür yapılar için arazi sınıfına bakılmaksızın ve alternatif alan aranmaksızın izin verilebilir.
